Američki predsjednik Donald Tramp (Trump) dolazi u Evropu krajem avgusta u nastojanju da ostvari cilj koji nisu ostvarili njegovi prethodnici Džon Kenedi (John F. Kennedy) i Ronald Regan (Reagan) – da onemogući gradnju cjevovoda za izvoz ruskih energenata.

Trampova administracija i Kongres SAD pokušavaju da blokiraju završetak gasovoda „Sjeverni tok 2“, koji košta 9,5 milijardi evra jer strahuju da bi to učinilo saveznike u NATO-u i druge evropske države još zavisnijim od ruske energije.

To bi istovremeno naštetilo Ukrajini zato što bi ostala bez prihoda od tranzitnih taksi jer Moskva najveći dio gasa izvozi preko njene teritorije – 50 odsto nakon otvaranja gasovoda „Sjeverni tok“ 2011. godine, prije toga čak 80 procenata.

Ruski gas, evropska sigurnost i američke prijetnje

Računa se da bi „Sjeverni tok 2“ sa kapacitetom od 55 milijardi kubnih metara gasa, sveo na minimum potrebu Rusije da preko Ukrajine šalje gas u Evropu. U međuvremenu, Gasprom u posljednje tri godine ne izvozi gas u Ukrajinu zbog spora oko dugova, a najavio je da od januara sljedeće godine neće obnavljati ugovor o isporukama.

Cjevovod dužine 1.220 kilometara – koji bi se protezao od ruske lenjingradske oblasti preko Baltičkog mora do Lubmina na sjeveru Njemačke – udvostručio bi njemački uvoz ruskog gasa.

Reklama

„To zaista čini Nemačku taocem Rusije“, kazao je Tramp 12. juna tokom susreta u Vašingtonu sa poljskim predsednikom Andžejom Dudom, takođe žestokim protivnikom ovog projekta.

Tramp razmatra uvođenje sankcija zbog ‘Sjevernog toka 2’

Koristeći svoj politički i ekonomski uticaj kod evropskih saveznika, SAD su u više navrata nastojale da u prošlosti zaustave energetske projekte Kremlja – kao što je naftovod „Družba“ (Prijateljstvo) tokom 1960-ih i gasovod „Bratstvo“ u 1980-im.

‘Voz je otišao’

Međutim, ti pokušaji ne samo da su propali, već su izazvali i negativnu reakciju evropskih lidera koji su optužili SAD za miješanje u njihove unutrašnje stvari. Pojedini analitičari smatraju da će i ovi napori Vašingtona doživjeti neuspjeh.

Radi se o evropskom suverenitetu što u Vašingtonu ne shvataju,” kaže Džozef (Josef) Braml, šef njemačkog Instituta za spoljnu politiku u Berlinu (Deutsche Gesellschaft fur Auswartige Politik). „Završetak ’Sjevernog toka 2‘ može biti odložen i da poskupi, ali ne i da se zaustavi. Voz je otišao,“ ističe Braml.

Reklama

Infografika – ‘Severni tok 2’: Gasovod iz pakla?

Tramp će posjetiti Poljsku od 31. avgusta do 2. septembra. Nakon toga odlazi u Dansku, čija vlada još nije odobrila Rusiji gradnju gasovoda ispod njenog dijela Baltičkog mora.

Moskva se nada da završi ovaj projekat do kraja godine, ali ostvarenje tog cilja zavisi od Danske kao i uticaja eventualnih američkih sankcija.

Danska Agencija za energiju razmatra dvije predložene rute gasovoda kroz svoju ekskluzivnu ekonomsku zonu, uključujući i uticaj na životnu sredinu i bezbijednost.

‘Završeno 70 odsto radova’

„Trenutno nije moguće reći koliko će trajati ovaj proces“, navodi se u saopštenju ovog tijela Radiju Slobodna Evropa (RSE) od 8. avgusta. Prethodno je portparol za „Sjeverni tok 2“ Jens Miler kazao za RSE da je završeno 70 odsto projekta.

Reklama

Zbog toga Kongres SAD nastoji da reaguje što prije.

Komitet usvojio nacrt zakona za sankcije zbog ‘Sjevernog toka dva’

Komitet Senata za spoljne poslove je 31. jula usvojio prijedlog zakona o sankcijama vlasnicima brodova angažovanih u postavljanju cijevi u Baltičkom moru. Senat može da se sastane u plenumu u septembru nakon letnje pauze.

Republikanski senatori su prethodno u junu usvojili zakonski akt o sankcijama na investicije, robu i usluge koje olakšavaju razvoj ruskih energetskih projekata kao što je „Sjeverni tok 2“.

Tramp je preporučio Njemačkoj da kupuje američki tečni gas (LNG) iz škriljaca umjesto ruskog. „Imamo nešto mnogo bolje. Imamo sjajan LNG,“ kazao je Tramp 12. juna prije nego što je saopštio da će Poljska kupiti dodatne količine američkog gasa u vrijednosti od osam milijardi dolara.

Reklama

​Da li je američki gas skuplji?

Iako su troškovi transporta američkog LNG viši nego ruskog prirodnog gasa kroz cjevovod, to ne znači da će evropski potrošači platiti više za energent koji preporučuje Tramp, kaže za RSE Nikos Cafos, analitičar Centra za strateške i međunarodne studije u Vašingtonu.

U Berlinu odgovaraju da je američki gas skuplji.

Merkel: Nećemo postati zavisni od ruskog gasa

„Ruski gas smo uvozili u vreme Hladnog rata, a SAD proizvode tečni gas u posljednjih nekoliko godina. Je li taj gas isplativ“, upitala je Merkelova tokom Konferencije o bezbijednosti u Minhenu početkom ove godine.

Kako piše londonski „Ikonomist“ (The Economist), cijena američkog gasa je minimalno 6-7 dolara po milionu takozvanih britanskih termalnih jedinica (mBTU), kako bi se pokrili troškovi hlađenja, prevoza i potom vraćanja u normalno stanje, dok ruski gas koji se transportuje tradicionalnim cjevovodima košta 5 dolara, što znači da je jeftiniji oko 30 odsto.

Reklama

Naime, da bi se gas mogao prevoziti tankerima, mora se ohladiti na minus 163 stepena Celzijusa čime se pretvara u tečno stanje, odnosno kondenzuje i njegova količina smanjuje za 600 puta. Da bi se vratio u prvobitno stanje iz tankera se prebacuje u specijalizovane terminale.

Zbog toga je Evropa u 2017. uvezla osam puta više gasa koji se doprema na tradicionalni način nego u tečnom stanju, saopštio je biro američke administracije za energiju.

Evropske kompanije ne odustaju

U međuvremenu, nema naznaka da evropske kompanije odustaju od „Sjevernog toka 2“. Njemački „Uniper“ i „BASF Vinteršal“, anglo-holandski „Šel“, austrijski „OMV“ i francuski „Enži“ obezbeđuju 50 odsto finansija za ovaj projekat, a drugu polovinu ruski Gasprom.

Za sada se nije povukao nijedan operator brodova koji polažu cijevi, izjavio je Miler.

„Više od hiljadu kompanija iz 25 zemalja učestvuje u gradnji gasovoda i u potpunosti su posvećene tome da bude završen,“ dodaje Miler.

Reklama

SAD obećao Ukrajini borbu protiv plinovoda

Moskva je nezadovoljna zbog otpora „Sjevernom toku 2“. Igor Sečin, prvi čovjek državnog naftnog giganta „Rosnjeft“ i blizak saradnik ruskog predsednika Vladimira Putina, optužio je u junu SAD da nametanjem sankcija velikim izvoznicima energije – kao što su Rusija i Iran – žele da stvore prostor za izvoz svog gasa i nafte, čija proizvodnja raste.

No, iako je nakon Trampovog susreta sa predsednikom Evropske komisije Žan Klod Junkerom u julu prošle godine povećan izvoz američkog gasa na stari kontinent za 272 odsto, to je tek 7,9 milijardi kubnih metara naspram 363 milijardi koliko je EU uvezla 2018. godine: od toga 43 procenta iz Rusije, 33 iz Norveške, 9 iz Alžira, oko 5 odsto iz Katara, dok je učešće ostalih zemalja neznatno.

I kada je riječ o tečnom gasu, EU ubjedljivo najviše uvozi iz Katara – 41 odsto, zatim Alžira, dok su SAD na trećem mjestu sa oko 12 procenata.​

Neuspeh Kenedija i Regana

Početkom 1960-ih tadašnji američki predsednik Kenedi pokušao je da zaustavi sovjetski naftovod „Družba“, koji je išao od Tatarstana ka Evropi, pritiskajući Zapadnu Njemačku da otkaže ugovor sa Moskvom o gradnji čeličnih cijevi.

Reklama

Kritičari ovakve politike su isticali da su američke sankcije doprinijele da Sovjetski Savez, koji je uspio da završi ovaj naftovod, postane samodovoljan u proizvodnji cjevovoda, čime je nanijeta šteta zapadnim proizvođačima.

Dve decenije kasnije, Regan je primenio sličnu taktiku u pokušaju da blokira četiri hiljade kilometara dug gasovod „Bratstvo“ od Urengoja u Sibiru ka Zapadnoj Evropi.

‘Molekuli slobode’ u američkom gasu

Regan je u decembru 1981. zabranio američkim kompanijama da prodaju robu i tehnologije Sovjetskom Savezu za ovaj projekat. Kao i Tramp sada, i on je ponudio Evropi američku energiju, uključujući ugalj. Sljedeće, 1982. godine, proširio je embargo na evropske podružnice kompanija kao i na opremu proizvedenu u Evropi po američkim licencama, poput kompresora.

Regan je uveo ove sankcije nakon što je Poljska proglasila ratno stanje 1981. Po njegovim rečima, komunistička vlast u Varšavi je to učinila uz podršku Moskve. Članovi Reganove administracije su ukazivali da je jedan od njegovih motiva za embargo ograničavanje resursa za finansiranje sovjetske armije.

Američke sankcije podijelile zapadne saveznike

Reklama

Džordž Bol (George Ball), visoki zvaničnik američkog Stejt departmenta u Kenedijevoj administraciji a potom Lindona Džonsona (Lyndon Johnson) – obojica demokrata – istakao je prije više od tri decenije da je Reganova politika, zapravo, poslužila interesima Moskve da poseje podjele unutar zapadne alijanse.

„Frenetični napori Reganove administracije da opstruišu gradnju sovjetsko-evropskog gasovoda obeleženi su hipokrizijom, samoobmanama i zaprepašćujućem nepoznavanju prošlosti“, napisao je Bol u „Njujork tajmsu“ 1982.

„Ma koliko pritiskali naše prijatelje, nećemo biti ništa efikasniji u zaustavljanju sovjetskog gasovoda nego što je Kenedijeva administracija bila u stanju da blokira naftovod ‘Družba’“, upozorio je tada Bol.

On je isticao da pretpostavka da bi Kremlj smanjio svoj vojni budžet za svaki dolar koji izgubi u spoljnoj trgovini, jednostavno zanemaruje činjenicu kako Sovjetski Savez funkcioniše: „Za razliku od lidera demokratskih zemalja, vladari Kremlja uglavnom ignorišu javno mnjenje prilikom raspodjele resursa“, ukazivao je ovaj američki diplomata.

„Ma koliko pritiskali naše prijatelje, nećemo biti ništa efikasniji u zaustavljanju sovjetskog gasovoda nego što je Kenedijeva administracija bila u stanju da blokira naftovod ‘Družba’,“ upozorio je tada Bol.

Tramp i članovi Kongresa sugerišu da je lišavanje Rusije prihoda koji može da iskoristi za finansiranje vojske – jedan od razloga za blokadu „Sjevernog toka 2.“

Reklama

„Mi štitimo Njemačku od Rusije, a Rusija dobija milijarde dolara od Njemačke“, kazao je Tramp u junu.

Da li ‘Sjeverni tok 2’ ugrožava evropsku bezbijednost?

U međuvremenu, ne slažu se svi sa stavom da „Sjeverni tok 2“ ugrožava evropsku energetsku sigurnost.

Evropsko tržište gasa se prilično promijenilo u posljednjoj deceniji sa povećanjem udjela tečnog gasa, zatim novim cjevovodima koji grade druge zemlje, te boljom energetskom povezanošću između evropskih zemalja.

Trans-jadranski gasovod (TAP) će od sledeće godine po prvi put omogućiti dopremanje gasa iz azerbejdžanskog dela Kaspijskog mora u Evropu. Njegov početni kapacitet je 10 milijardi kubnih metara, ali se može udvostručiti.

Otkrićem velikih gasnih polja u blizini obala Egipta, Kipra, Izraela, te u Crnom moru nedaleko od Rumunije – potencijalno se povećava broj evropskih dobavljača narednih godina.

Reklama

Tilerson: Gasovod Sjeverni tok 2 podriva energetsku bezbijednost Evrope

„Proklamovani cilj sankcija da zaštiti Evropu od ruske ucjene energijom, počiva na zastarjelom poimanju tržišta energentima“, ističe Judžin Ramer (Eugene Rumer), direktor programa za Rusiju i Evroaziju u Karnegijevoj fondaciji za međunarodni mir.

„Zahvaljujući ovim novim otkrićima, revoluciji gasa iz škriljaca u SAD i gradnji LNG terminala, više dobavljača će se nadmetati za udeo na rastućem evropskom tržištu“, dodaje Ramer.

Ruski udio će opadati

Međunarodna agencija za energiju (IEA) predviđa da će ruski udio u snabdevanju Starog kontinenta ostati na istom nivou u narednih šest godina nakon rekordnih 200 milijardi kubika iz 2018. godine. Rusko učešće u sveukupnoj evropskoj potrošnji gasa će se postepeno smanjivati sa 37 procenata na između 33 i 36 odsto do 2024. godine, procjenjuje IEA.

Vučić: Stav Merkel o gasovodu Severni tok 2 dobar i za gradnju Turskog toka

Reklama

Nikos Cafos kaže da oni koji brinu o uticaju „Severnog toka 2“, treba da se osvrnu na učinak njegovog prethodnika „Severni tok“, koji nije toliko ugrozio evropsku energetsku bezbijednost, koliko je preusmjerio snabdevanje starog kontinenta ruskim gasom.

Mada je nakon otvaranja „Sjevernog toka“ smanjena količina gasa koju Rusija šalje preko ukrajinskog tranzitnog koridora, to je istovremeno omogućilo Kijevu da pronađe druge izvore snabdevanja, prije svega od zapadnih susjeda.

„Treba sve ovo da posmatrate kao dinamičan sistem. Mreža za transport gasa može vremenom da se podešava. Stoga je ova zabrinutost ponekad preterana“, kazao je Cafos.

Izvor: slobodnaevropa.org

Reklama